किरात नाछिरिङको नुवाङी पितृलाई दिने (बुजाम छर्ने) तरिका

नुवाङी पितृलाई दिने (बुजाम छर्ने)
वर्षभरि खेतीबारीमा मेहेनत गरी आफ्नो खेतीबाट उब्जाएको अन्न पानी अरूले खानुभन्दा पहिले आफ्ना कुलपितृलार्ई चढाएर मात्र खाने चलन छ । यसैलाई ‘बुजाम’ छर्ने भनिन्छ । कुल पितृलाई चढाउँदा निम्न रीति अपनाउने चलन छ ः
सामग्री
(क) नयाँ धान – त्यसै दिन काटेर ल्याएको
(ख) चिउरा – त्यसै दिन कुटेर बनाएको
(ग) चार पाना अदुवा पात सहित
(घ) चोखो जाँड चिण्डोमा (कठुवा)
(ङ) सरङ
(च) कोदालो, खुकुरी, चामकोदालो, बन्चरो, तरबार, बन्दुक, गुलेली (दिछिरीमा दाहिनेपट्टि)
(छ) कचिया÷हँसिया, खुर्मी, चुलेसी ( दिछिरिमा बाँया)
(ज) नाङ्लोमा चार थुप्रो नयाँ धान
(झ) तोवा एउटा

सामान राख्ने तरिका
(क) दिछिरिमा सरङ ठाडो पारेर राख्ने
(ख) नाङलोमा चार थुप्रो धान राख्ने
(ग) तीन पाना पत्ता सहितको अदुवा धानको थुप्रोमाथि ठाडो पारी राख्ने
(घ) लोग्ने मान्छेको सामान सरङमा दाहिने र महिलाले चलाउने सामान देव्रेतिर राख्ने
(ङ) काठको बटुकामा वा मानामा नयाँ धानको चिउरा राख्ने
(च) एउटा तोवा सरङको दाहिनेपट्टि राख्ने
(छ) कुवी धामीको चिन्डोमा चोखो जाँड भरेर धानमाथि राख्ने, सेरहप र चुलामा चढाउँदा चलाउँछ ।

बखान
सेरहप सेरहमलाई
उनु आसे …………पाछा र अरूको पाछा (क्रमानुसार) ररी खिम साखा खिम पी खोदीरी मिन्दीरी धिरीती पी कुकु उसा पाचा उस्लो थोता थोसिला लोने उयू वायो चाप्तिखालाम् कुकु उस्तो थाङा पाचा उस्तो थाङा बारापु बु बाईतो थाङा सलग्पु बु बाईतो थाङा पेन्दाम्पु बु बाइतो थाङा तुस्पु बु वाइतो थाङा बरबु बु वाइतो थाङा चिउली बु वाइतो थाङा दिलिबु ब वाईतो थाङ्लोने इखी सालिउम उमा,
तक्का नाम्पारुहप छिबुछो पी पारुहपहपा छाम्छेस्नी थेलोने तक्का लामसो कुकु उसा पाचा उस्लो–खेलो ङर आल्तो युवा थुनाम्बु बु वाईतो युवा, मुनाम्बु बु वाइतो युवा , रिचिबु बुवाइतो युवा, साम्सीबु बु वाइतो युवा, ददेबु बु वाइतो युवा, दवैबु बु वाइतो युवा, सर्वैबु बु वाइतो युवा, हर्बैबु बु बाइतो युवा, सेकोबु बु वाइतो युवा, रोकोबु बु बाइतो युवा, लर्बेबु बु वाईतो युवा, मोरोवु सो बु वाइतो युवा, आलवु बुवाइतो छुवा ।
उनु आसे आन्नी सेरहप पाछा ……. पी आम्नी चास्छा आ युक्तौ मुकु खारुतौ मुकु उम्ला चौथेलोने आसे इखी प्रम्पा वाताचा खारुचा घिरचि ताप्चुलाता सालिजा सतजा यइलाज रोप्लाजा वान्छाली जा प्रोम्पा मो सुवीसाम् मुकुसाम् खामाबु दिमाबु तोवाबु प्रोम्पामो सुखोपी प्रोम्पामो सउ विउआ खउविउआ मान्चाम उसासो आसासो मान्चाम मान्पैङा उम्हुङा पिन्नि के सेरहपौ लुक्नुम चानुम् दुङनुम् वो सेरहपौ ।

नोट ः यस्तै पुकार गर्दै सेरहमलाई दिने त्यसपछि यसै गरी सबै पाछाको पाछा पुकार्दै दिनुपर्छ । अरू पाछालाई दिँदा सेरहप सेरहम एकै समूहमा दिने अलग अलग दिनु पर्दैन । कुनै पाछामा पुरै सेरहपको नाम पुकारेर दिने चलन पनि छ ।

चुलामा दिने
आसेने ……..पाछा आन्नी सुत्तुलु थुमालु पोकोलु नागियुलेलु खिरीलु आसे थोता थोसिललो कुकु उस्लो पाचा उसालो (माथिको दोहो¥याउने ) सेरहप सेरहम पिम्पालो आन्नि सो हिक्दानीले छुल्दानीले खाप्दानीले पिकिकाह सम्दु वाछे तवावाछे मेन्दानी के सुवि साम मकुसाम पिन्नी (अदुवा चिम्टी चुला माथि दिन्छ ) खामाबु दिमाबु पिन्नी के (कठुवाको जाँड चुलोमाथि दिन्छ ) उनु सालीजा सतजा यइलजा रोप्लाजा वान्छलिजा धिरिचा ताप्चुला ता सालिजा पिन्नी लुक्नुम चानुम् दुङनुम् । सुवीछानी मोकुछानी लीम्ङा ताङमा छानी हस्छानी हलछानीमो नाचुर्वा ताया तुल्नुम् रुबुसी सो ताया तुल्नुम् थानुवा ताया तुल्नुम् लो बुलु हिउ ताया तुल्नुम् तुम्लु हिउ ताया तुल्नुम् कुहुमालेन्नुम् चादुमालेन्नुम् वौ (भन्दै चामल अदुवा र कठुवाको चोखो जाँड चुलामा बलिरहेको आगोमा चढाउँने )

भूतप्रेतलाई दिने
उनु आन् गंगी भुत्मा लामकारी राङली बोदोमा जागुमेई खुरुमेई मौ आन्नी मौए हिक्नीले झ्ुक्नीले छुल्नीले खाप्नीले ईल्नीन खाप्निन इखि सेरहपा सेरहमा पिम्पालो आन्निसो पिन्दानी पैदानी फुपा मुमा उ पयू मुन्ङा पिन्निकु यु हेउ उ पयू मुन्ङा पन्नि आन्नी मौ चानुम्म दुङनुम्म आम्नि पुलु पोतेन्ची मिका यक्तौ पी खारुतौ पी खात्नी मो सउ विउ कल्नुम्मो चादुमी छानी बुलुमी छानिवो भन्दै देब्रे हातले उल्टा गरेर अदुवा, चामल, चिउरा, जाँड दिने ।

तोवा दिने सेरहपलाई सेरहमलाई
उनु सेरहपामौ तोवाबु खामाबु दिमाबु पिन्नी के लुक्नुम् (भनी बाजेलाई तोवा दिए पछि )
उनु सेरहमा तोमा बु खामा बु दिमाबु पिन्नि के लुक्नुम् (भन्दै बोजुलाई दिन्छ ) ।

सुप्तुलुलाई तोवामु दिने
उनु सुप्तुलु थमालु पोकोलु नागी युलेलु खिरीलु तोमाबु दिमाबु पिन्निकैलुक्नुम् (भन्दै तोवाको पिपाले चुलाको टाउकोमा र बीच अघेनामा जाँड दिनु पर्दछ ) ।

भूतप्रेतलाई तोवा दिने
उनु आन् गंगी भूत्मा लामका राङली वोदोमा जागुमेई खुरुमै मौ स तोबा बु दिमाबु पिन्नी के लुक्नुम् सु सु सु भन्दै तीनपल्ट देव्रे हातले उल्टा गरी दिने चलन छ ।
नोट ः कुवी धामी नभएको खण्डमा पुर्खाले गर्नुपर्दछ तर तीन चुलामाथि अदुवा र जाँड दिनु हुँदैन, मुनि फेदमा दिनुपर्छ र जाँडले घेरा दिन मिल्दैन ।