राष्ट्रिय जनगणना २०७८ मा नाछिरिङ लेखौ अभियानमा किरात रदु नाछिरिङ साखाम

कल्पना नाछिरिङ्, काठमाण्डौ- किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिले राष्ट्रिय जनगणना २०७८ : मेरो गणना, मेरो सहभागिता हुँदा नाछिरिङ लेखाउन सबै नाछिरिङ्लाई आग्रह गरेको छ । १० बर्षसम्म यो गणनाको डाटाले नै काम गर्ने हुँदा सबैले एक अर्कोमा बुझाई गणना गर्नु पर्दछ । संघीयता कार्यान्वयनका लागि विभिन्न क्षेत्रका तथ्यांकको ठूलो माग छ । त्यसको आपूर्ति जनगणनाबाट मात्र सम्भव छ । त्यसैले सही गणना गर्नु पर्ने छ ।

किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिले जणना गर्दा सोधिने प्रश्नहरु : तपाईंको कुन जाति हो ? तपाइको भाषा कुन हो ? तपाईंको पुर्खौली भाषा कुन हो ? भन्ने प्रश्नको उत्तर नाछिरिङ लेख्न अनुरोध लेख्नु पर्ने र तपाईंको दोश्रो भाषा कुन हो ? नेपाली वा छिमेकी कोयी/दुमी /साङ्पाङ /नेपाली लेख्नु र तपाईको कुन धर्म मान्नुहुन्छ ? प्रश्नमा किरात मुन्धुम लेख्नु पर्ने कुरा गर्दै प्रचार गरिएको छ ।

किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिको महासचिब सुमन बाङदेल भन्छन, ‘विभिन्न जाति, भाषा, धर्म, क्षेत्र, वर्ग, लिङ्ग तथा उमेर समूहका समग्रमा हामी कति छौं ? कहाँ छौ ? र कुन अवस्थामा छौ ? भन्ने थाहा पाउनु नै जनगणनाको प्रमुख उद्देश्य हो । यि विवरणहरुका आधारमा नै राज्यले आम नागरिकहरुको हितका लागि अब के गर्नुपर्छ ? कहिले गर्नुपर्छ ? र कसरी गर्नुपर्छ ? भन्ने जस्ता नीति, योजना तथा कार्यक्रमहरु तय गर्दछ त्यसले महत्वपुर्ण छ ।’

साथै थपे ‘हाम्रो सहभागिता निकै नै अर्थपुर्ण र महत्वपुर्ण रहेको छ, निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण गर्न, केन्द्र सरकारबाट प्रदेश सरकार र स्थानीयतहमा श्रोत परिचलान गर्न, स्थानीय तह सम्मकै योजना तर्जुमा गर्न, जनसंख्या अध्ययन गर्न, अर्को जनगणना नभएसम्मका लागि जनसंख्या प्रक्षेपण गर्न, राष्ट्रिय कृषि गणना लगायत अन्य सर्वेक्षणहरूका लागि नमूना छनौट गर्न फ्रेम उपलब्ध गराउन, लघु क्षेत्र अनुमान गर्न आदिमा जनगणनाको तथ्यांक प्रयोग हुने गर्दछ, त्यसैले हामी कोहो र काही पनि नछुटौ, पहिचान लेखौ र लेखाउ ।’

किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिले बिगत २०७६ साल देखी नै किरात महासङ्घ लगायत बिभिन्न सङ्घसस्थासँग सहकार्य गर्दै जणगणमा नाछिरिङ्को सही पहिचान लेखाउने अभियान थालिएको थियो । उक्त कार्य सस्थाले राष्ट्रिय जनगणनाको लागी तथ्याङ्क्क बिभागसँग आबश्यक सहकार्य र गणकमा नाछिरिङ बस्ति, गाउ, वडा र गाउपालिकमा नाछिरिङ नै गणक राख्नु अनुरोध गरेको कुरा किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिको अध्यक्ष तारा नाछिरिङले बताए । उनले थपे सबै देश बिदेशमा भएको नाछिरिङ्ले अहिले देखी नै आफ्नो घर परिवारमा बुझाइ सही पहिचान दिनु पर्दछ ।

किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिको सस्थापक अध्यक्ष प्रताप सिंह नाछिरिङ फेसबुकमा नै स्टाटस लेखेका छन्, ‘हामी पहिचानको दौडमा छौ, २०७८ को गणमा जोडतोडका साथ सबै नाछिरिङ लेखौ र लेखाउ ।’

किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिको दिउलु साल्खेला कोषको अध्यक्ष सुर्यकुमार नाछिरिङले भने हामी यस राष्ट्रिय जनगणना २०७८ सबै नाछिरिङ गाउ-बस्ती र जिल्लामा कार्यक्रम गरी सचेत रुपम सही पहिचान लागी लागेको कुरा बताए ।

किरात रदु नाछिरिङ साखाम केन्द्रिय कार्यसमितिको अध्यक्ष तारा नाछिरिङले फेसबुक मार्फत लेखेका छन, ‘किरातीहरु “राई” होइनन् भन्ने आधारहरु १. राईको वंशावली पाइदैन। यो कुनै किराती वंशसंग जोडिदैन ।, २. राईको इतिहास पाइदैन ।, ३. राईको भाषा, संस्कृति कतै पाइदैन ।, ४. इतिहासकार, अनुसन्धानकर्ताहरुको अनुसार “राई” ‘जाति जनाउने शब्द नभै पदवी जनाउने शब्द हो । यो पृथ्वीनारायण शाहले किरात भूमि गोर्खा राज्यमा गाभेपछि किराती मुख्खेलीहरुलाई स्थानीय शासन हेर्न र जनताबाट कर उठाउने जिम्मेवारीकासाथ दिएको पद हो । त्यसैले सबैले किराती सभ्याता भित्रको पहिचान नाछिरिङ, चाम्लिङ, कुलुङ, थुलुङ, खालिङ, साम्पाङ, मेवाहाङ, बाहिङ बान्तवा लगायत लेख्न अनुरोध गरेका छन ।’

केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागले हरेक दश वर्षमा गरिने राष्ट्रिय जनगणना बिक्रम संबत १९६८ देखि संचालन गर्दै आएको छ र यसको बाह्रौं श्रृंखला जेष्ठ २५ देखि असार ८ , २०७८ सम्म सञ्चालन हुनेछ । यस राष्ट्रिय कार्यक्रममा भाग लिन हामी सबैलाई अनुरोध गरेको छ । जनगणना भन्नाले मुलुकभित्र बसोबास गरिरहेका सम्पूर्ण व्यक्तिहरुको निश्चित अवधिमा निश्चित विधि अपनाई पूर्णरुपमा गणना गर्ने प्रक्रिया हो । जनगणना प्रत्येक १० वर्षमा एक पटक गर्ने गरिन्छ । नेपालमा पहिलोपटक जनगणना लिने कार्य वि. सं. १९६८ सालमा भएको थियो ।

जुन बेला चन्द्रशमसेर प्रधानमन्त्री थिए । त्यसपछि केही अपवाद बाहेक १०–१० वर्षको अन्तरालमा जनगणना गर्ने कार्य भइरहेको छ । पछिल्लो जनगणना बि.सं. २०६८ सालमा भएको थियो, जसले जनगणनाको १०० वर्षको इतिहास रचेको थियो । अब वि.सं. २०७८ सालमा जनगणनाको १२औ श्रृंखला सञ्चालन हुनेछ । यो जनगणना नेपाल संघियतामा प्रवेश गरे पश्चातको पहिलो जनगणना हुनेछ । आगामी जनगणना २०७८ सालको जेठ/असारमा हुदैछ । यसको तयारी अहिले तीव्र रुपमा भइरहेको छ ।